Nûçeyên Pîşesaziyê

Çîn û "Plana Sed Rojan" a DYE eşkere dike Dê pîşesaziya hilberînê çawa bandor bike?

2020-09-01
Heke hûn dixwazin kêmasiya bazirganiya Dewletên Yekbûyî bi Çînê re kêm bikin, pîşesaziya elektronîkî wekî hilbijartina herî diyar xuya dike. Bi berçavgirtina faktorên berbiçav ên siyasî û yên din, pîşesaziyên ku bêtir bandor lê dibin beşên otomobîlan, alavên malê, mobîlya, hilberên elektronîkî, û pîşesaziyên pakkirin û çapkirinê yên ku ji van pîşesaziyan re piştgirî peyda dikin.
Civîna navdar a "Xi ya taybetî" ya li cîhanê girtî, û peyamek ku ji pîşesaziya hilberînê pir bal dikişand hate ragihandin. Li gorî malpera Qesra Spî ya Dewletên Yekbûyî, Sekretera Bazirganî ya Amerîkî Wilbur Ross roja Fridaynê (7ê Nîsanê) "planek 100-rojî" ragihand, ango, Çîn û Dewletên Yekbûyî dê civînek 100-rojî ya bazirganî dest pê bikin.

Tê ragihandin ku armanca sereke ya "Plana Sed Roj" ew e ku hinardekirina Dewletên Yekbûyî yên li Çînê zêde bike û kêmasiya bazirganiya dualî heya 2,400 mîlyar RMB kêm bike. Ross her weha da xuyakirin ku Çîn ji ber ku bandora wê li ser enflasyon û dravê drav heye, di kêmkirina zêdebûna bazirganiyê de eleqedar kiriye.

Li ser paşnavê "Plana Bazirganiya Sed-Roj" a Sîno-DY
Trump berî seredana xwe ya Çînê behsa kêmasiya bazirganî ya di navbera Çîn û Dewletên Yekbûyî de kir, ku dibe ku ev jî bike ku hikûmeta Çînê "amade be ku derkeve". Dadgehkirina agahdariya ku di agahdariya Koşka Spî de hatî eşkere kirin, dibe ku di navbera Çîn û Dewletên Yekbûyî de "plana bazirganiya 100-rojî" hebe ku nehevsengiya bazirganî ya di navbera Çîn û Dewletên Yekbûyî de kêm bike. Di dawiya sala borî de, me îhtîmala şerekî bazirganî yê Sîno-Dewletên Yekbûyî, di nav de statukoya bazirganiya Sîno-DY, analîz kir.
Bazirganiya di navbera Çîn û Dewletên Yekbûyî de xwedan taybetmendiyên jêrîn e:
1) Têrbûn ji pêşbaziyê mezintir e. Çîn bêtir tiştên xerîdar ên pîşesazî yên sivik hinarde dike û pirtirîn hilberên teknolojî û sermayeyên navxweyî dike. Di nav bazirganiya Çîn û Dewletên Yekbûyî de di bazirganiyê de astek têrkeriyê heye. Piraniya pêşbaziyê di bingeh de cuda ye;
2) Kêmasiya bazirganiyê di navbera Çîn û Dewletên Yekbûyî de nisbeten mezin e, lê ew bi giranî ji ber bêhevsengiya hêmanên sermiyanê wekî hilberên mekanî û elektrîkî çêdibe.
Em hêvî dikin ku tedbîrên gengaz ên Plana Bazirganiya Sed-Roj ev in:
1) Çîn ji Dewletên Yekbûyî hewce dike ku tixûbên hinardeyê şil bike, nemaze di warên têkildar ên teknolojiya bilind de;
2) Çîn ji Dewletên Yekbûyî hinardekirina hilberên çandinî û warên din ên têkildar berfireh dike;
3) Çîn tarîfên îthalê li ser hin kategoriyan sererast dike da ku lêçûna îtxalatê kêm bike û îthalatê pêşde bibe;
4) Çîn û Dewletên Yekbûyî bihevra qadên veberhênanê vedikin, sînorên veberhênanê hênik dikin, û hwd. Wekî din, divê em vê yekê jî bizanibin ku nehevsengiya bazirganî ya di navbera Çîn û Dewletên Yekbûyî de di rojekê de pêk nayê, û her weha ji nêz ve bi dabeşkirina kar a di aboriya global de têkildar e. Di nav demek kurt de bi "Plana Bazirganiya Sed Rojî" nayê guhertin.
Peyvên Sereke yên Plana Sed-Roj: "Kêmkirina zêdebûna bazirganî"
Gotina sereke ya "Plana Sed Rojî" li ku ye ku Çîn dixwaze "zêdehiya bazirganiyê bibire." Piştî ku ewqas dirêj li aboriyê temaşe kir, min qet nebihîstiye ku welatek "balkêş" be ku kêmbûna bazirganiya xwe kêm bike. Tewra bazirganî ya Xanedana Qing dravê kîsên Brîtanyaya Mezin kişand û şeytanên Brîtanî neçar kir ku rêwîtiyê bikin. Têkçûn û serfirazî mijarek din e. Qe nebe tu welatek ji zêdehiyê hez nake lê kêmasiyek tercîh dikeâ ”eynî tişt ji Dewletên Yekbûyî jî derbasdar e.
Belê, naha em ê rahijmendiyê qut bikin, ku ev tê wateya hêdîbûna mezinbûna diravê biyanî û zêdebûna lêçûnê. Rewşa rezervên biyanî di du salên borî de ji hêla her kesî ve tê zanîn. Hêjayî gotinê ye, ji bo kesan ne hêsan e ku herin bankê da ku hin fatureyên kesk bidin hev, rast e? Ne ku behs dike çend pargîdaniyên biyanî dixwazin drav bişînin derve.
Naha em dizanin ku ji me re pêdivî ye ku em tiştên din ên Amerîkî bikirin da ku piştgiriya hilberîna aliyê din bikin, û kêmtir tiştan bifroşin da ku karên wan bigirin. Bi analogî, rezervên diravê biyanî yên jixwe teng dê hêj tengtir bibin. Rêjeya danûstandina RMB çi ye?
Bihesibînin ku renminbi nirxê xwe bidomîne, dê pirsgirêkek hebe. Di eslê xwe de 100 ankirî bi 6.9 ve tê zêde kirin. Di pêşerojê de, ne tenê dê 200 îthal bike lê di heman demê de 7,9 jî zêde bibe, wê hingê rezervên meyên biyanî çiqas dibe?
Bandor li ser pîşesaziya çêkirina Çînê
Ji ber vê yekê, dema ku "Plana Sed Rojî" bi tebeqe, bi şert û mercên ku divê Çîn rezervên biyanî garantî bike û rêjeya danûstendinê biparêze, dorpêç dike, hukumeta Çînî neçar e ku rêjeyên faîzê zêde bike an jî rûpoşên xwe di maskeyê de zêde bike. Di bin vê pêşnûmeyê de, fînansmana îsal dê tenê teng be lê ne azad be, kontrola biyanî tenê dê teng be lê ne azad be, û nekêşbar dê tenê teng be lê ne azad be. Wekî encamek, vexwarina navxweyî dê bi ceribandinek pir dijwar re rû bi rû bimîne, û kêmbûnek tûj dê bibe bûyerek bi îhtimaleke mezin.
Di 2016 de, zêdebûna bazirganiya Çînê digel Dewletên Yekbûyî gihîşt 347 mîlyar dolarê Amerîkî, dema ku zêdebûna bazirganiya kelûmêlê gihîşt zêdeyî 250 mîlyar dolarê Amerîkî, ku çavkaniya herî mezin a zêdeyê ye. Ji ber ku zêdeyî di sala 2011'an de 200 mîlyar dolarê Amerîkî derbas kir, wê berfirehtir kir. Heke kêmasiya bazirganiya dualî were kêm kirin, ew ê eşkere bandorek mezintir li bazirganiya hinardeya Çînê bike.
Ji perspektîfa pîşesaziya hinardeyê ya Çînê, pîşesaziya sereke ya têkildar hilberîn e. Di hilberên sereke de hilberên mekanî û elektrîkî, hilberên bihîst-dîtbar, hilberên cûrbecûr, pîşesaziya kîmyewî û hilberên wê, tekstîl, hilberên metal, û hwd hene.
 Heke hûn dixwazin kêmasiya bazirganiya Dewletên Yekbûyî bi Çînê re kêm bikin, pîşesaziya elektronîkî wekî hilbijartina herî diyar xuya dike. Bi berçavgirtina faktorên berbiçav ên siyasî û yên din, pîşesaziyên ku bêtir bandor lê dibin beşên otomobîlan, alavên malê, mobîlya, hilberên elektronîkî, û pîşesaziyên pakkirin û çapkirinê yên ku ji van pîşesaziyan re piştgirî peyda dikin.